Câu vọng cổ giữa làng quê Đại Bái

CLB cải lương Đại Bái trong một buổi luyện tập.

Theo Quốc lộ 17 chúng tôi về Đại Bái vào một ngày đầu thu. Mặc dù tiếng búa, tiếng đe của những người thợ vang đều trong mỗi ngõ xóm, xưởng đúc đồng song vẫn chẳng thể át đi những câu hát cải lương của các thành viên CLB đang tập luyện tại nhà văn hoá thôn. Gặp gỡ những con người thuần phác giữa chốn thôn quê nhưng yêu say cải lương, khiến chúng tôi không khỏi bất ngờ khi lời ca trầm bổng chẳng khác nào những nghệ sỹ cải lương chuyên nghiệp. Chị Nguyễn Thị Thoa, 40 tuổi, thành viên CLB chia sẻ: “Từ nhỏ, được nghe ca cải lương vào những dịp hội hè, đình đám, lễ tết nên mến yêu và tham gia CLB. Đến nay, tôi hát được nhiều điệu cải lương như: Nam ai, nam xuân, nam đảo…”.
Cải lương là một loại hình kịch hát có nguồn gốc từ miền Nam, hình thành trên cơ sở dòng nhạc đờn ca tài tử và dân ca miền đồng bằng sông Cửu Long. Cải lương phát triển mạnh tại các tỉnh miền Nam, thế nhưng, giữa quê hương Quan họ “một làn nắng cũng mang điệu dân ca” vẫn tồn tại CLB cải lương. Mang băn khoăn về sự hình thành và phát triển của loại hình nghệ thuật cải lương ở Đại Bái đến hỏi ông Nguyễn Văn Thụ, thành viên cao nhất trong CLB được biết: “Từ năm 1956, nhờ có duyên tình cờ, một số nghệ sỹ, diễn viên đội nghệ thuật Đại Bái quen và được các nghệ sỹ cải lương dạy nhiều trích đoạn, bài bản, điệu lý. Khi trở về, các nghệ sỹ thành lập đội hát, sưu tầm, luyện tập để mở rộng kiến thức về cải lương. Không chỉ hát những câu vọng cổ, những trích đoạn cải lương ngắn mà đội còn sáng tác, đặt lời mới cho phù hợp với thực tiễn đời sống và văn hoá của quê hương rồi biểu diễn cho dân làng xem. Đội từng tham gia các liên hoan, hội diễn cấp huyện, tỉnh và đạt một số giải. Đến năm 1966, do điều kiện chiến tranh, nhiều thành viên đội nhập ngũ nên hoạt động tạm lắng xuống”.
Một thời gian dài đội cải lương Đại Bái không hoạt động song tình yêu với loại hình nghệ thuật này thì vẫn âm ỷ cháy trong nhiều người. Đến năm 2008, khi đời sống người dân làng nghề ngày càng phát triển, quê hương có nhiều đổi thay, lúc này những người yêu cải lương như ông Nguyễn Văn Thụ, Nguyễn Văn Thanh, Nguyễn Đức Tần, Phạm Văn Lưu, Nguyễn Văn Tiến quyết tâm khôi phục. Những ngày đầu, CLB chỉ có 16 thành viên tham gia đến giờ có hơn 30 người, người cao tuổi nhất đã 75, ít nhất là 10 tuổi. CLB có một số cặp vợ chồng cùng tham gia, có gia đình cả 3 thế hệ cùng sinh hoạt. 
Với tinh thần tự nguyện, các thành viên trong CLB tự đóng góp kinh phí tập luyện và mua sắm trang phục biểu diễn. Đều xuất phát từ niềm đam mê với cải lương cộng với sự chăm chỉ tập luyện nên các thành viên biểu diễn được nhiều trích đoạn, các bài bản, điệu lý cải lương sưu tầm và do ông Nguyễn Văn Thụ, thành viên CLB sáng tác và đạo diễn như: “Chuyện kí làng gò”, “Đất mẹ vào xuân”, “Người Kinh Bắc quê tôi”, “Không còn xa cách”, “Gậy ông đập lưng bà”, “Nhớ mãi công anh”... CLB từng đạt Huy Chương Bạc hội diễn văn nghệ quần chúng của tỉnh và nhiều giải khi tham gia các liên hoan, hội diễn các cấp tổ chức. Mỗi khi vào hội hè, đình đám hoặc địa phương có các sự kiện, CLB cải lương Đại Bái lại biểu diễn và nhận được sự quan tâm, ủng hộ của các cấp, ngành và nhân dân. 
Ông Nguyễn Viết Tiến, Chủ nhiệm CLB Cải lương Đại Bái cho biết: Dù bị gián đoạn mấy chục năm nhưng khi CLB được thành lập lại thì hoạt động mạnh mẽ. Thôn tạo điều kiện cho CLB sinh hoạt tại nhà văn hoá; các thành viên CLB tự nguyện đóng góp kinh phí cùng với sự ủng hộ của các tầng lớp nhân dân để mua sắm trang thiết bị, đạo cụ, sân khấu trị giá gần 100 triệu đồng. Bên cạnh cải lương thì CLB cũng luyện tập và biểu diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống khác như: Quan họ, chèo, nhạc mới… để phục vụ nhu cầu thưởng thức văn nghệ ngày càng cao của người dân.
Gia đình ông Tiến có ông nội, bố, các cô chú đều hát cải lương. Bố ông là một thành viên của đoàn cải lương thôn Đại Bái nên những bài bản, điệu lý đã ngấm vào máu thịt ông từ khi còn trẻ. Giờ đây, vốn bận rộn với công việc thường nhật, song ông Tiến vẫn dành thời gian để luyện tập và biểu diễn cải lương. Có lẽ, với ông và các thành viên CLB, cùng với dân ca Quan họ Bắc Ninh, những làn điệu chèo đằm thắm, mượt mà… thì cải lương trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu.
Hơn 10 năm thành lập, các thành viên CLB chẳng nhớ hết đã biểu diễn bao nhiêu buổi, mang đến biết bao niềm vui, nụ cười với điệu nam xuân và cũng lấy đi biết bao giọt nước mắt của khán giả bởi điệu nam ai trong các trích đoạn cải lương, song sâu lắng và còn mãi với các thành viên nơi đây là được thoả lòng đam mê ca hát và góp phần làm phong phú đời sống tinh thần cho người dân. Chính những con người chân chất, mộc mạc, những CLB không chuyên như thế đang góp phần gìn giữ, bồi tụ và phát triển văn hoá truyền thống trong cuộc sống hôm nay.